Inleiding in de typografie

Door Pascal Vleugels  |  Tutorial, Typografie  |  Geen reacties

In 1929 probeerde Stanley Morison het begrip Typografie te formuleren: “Typografie zou men kunnen definiëren als de kunst drukmateriaal zodaning te schikken, dat dit in overeenstemming is met een specifiek doel: de letters onderling te schikken, het wit te verdelen en het zetsel te ordenen om de lezer in de hoogst mogelijke mate behulpzaam te zijn bij het begrijpen van de tekst.”

Het is een hele mond vol, maar er is geen onwaardheid in te ontdekken lijkt mij. Hoewel we tegenwoordig allerlei hulpmiddelen hebben en bijna alles digitaal doen, lijkt de kunst van het typograferen verloren gegaan. Maar niets is minder waar. Ook bijgeavanceerde technieken en programma’s in deze tijd komt er heel wat bij kijken om een goede typesetting neer te zetten.

Om ons meer te verdiepen in de wereld van typografie, graven we in het verleden en keren we terug naar de tjid dat alles nog met loden lettertjes werd gecompileerd. Zo vinden we de oorsprong van de hedendaagse begrippen en termen. Zijn we klaar?

Nou kom op, daar gaan we!

Boven- en Onderkast

Om maar meteen met de meest gebruikelijke term te beginnen: bovenkast en onderkast. Simpel gezegd hoofdletters en kleine letters. Hoewel de juiste vertaling niet helemaal juist is. Een hoofdletter is meer de naam van een functie die de letter heeft (eerste letter van een zin of woord), de juiste benaming is Kapitaal. Waar komen de namen boven- en onderkast nu vandaan? Heel simpel: de bovenkasten (kapitalen) stonden bovenin de zetkast van de letterzetters. Dit is een grote kast waarin allemaal loden lettertjes liggen waarmee teksten werden gevormd om af te drukken. Onderkasten stonden dus onderin de kast. Niks meer, niks minder

Fotograaf: addedentry

Kapitalen stammen af van Romeinse inscripties (capitalis monumentalis) uit het begin van onze jaartelling (Je vindt ze bijvoorbeeld op de zuil van Trajanus in Rome).

Teksten die uit alleen maar uit kapitalen bestaan zijn minder goed leesbaar dan teksten in onderkast. Dit komt omdat het oog letters meestal herkent aan het bovenste gedeelte van een letter.

Kapitalen kun je gebruiken voor kopjes en vormelementen, een regel vol met kapitalen ziet er een beetje uit als een balkje. De kapitaalhoogte is tegenwoordig de maat die gebruikt wordt om het Corps van een lettertype te meten (Corps is hetzelfde als de grootte van een lettertype), de stokken van de meeste lettertypen zijn langer dan de kapitalen.

Er bestaan ook zogenaamde Kleinkapitalen. Dit zijn speciaal getekende kapitalen die even hoog zijn als de x-hoogte van een onderkastletter. Ze nemen horizontaal wat meer ruimte in dan een gewone kapitaal. Het zijn dus niet zomaar verkleinde kapitalen (wat veel mensen denken).

Letteratanomie

In de letterwereld bestaan zoveel woorden waarvan een leek met zijn oren zal gaan klapperen, hieronder vind je een overzicht van veelgebruikte termen:

	1. Top (kan recht, schuif, geschreefd of schreefloos zijn)2. Balk
	3. Boog: meestal een gesloten kromming
	4.Letteroog, pons, counter. Binnenvorm van een gesloten letter, maar ook de open ruimte.5. e-Balk (recht of schuin)
	6. (Voet)Schreef: Een schreef is een dwarsstreepje of verbreding aan de staart, stok of benen van een letter.7. Vlag (overspannende kromming)
	8. Verdikking: De spanning of lijnvoering wordt bepaald door de schrijfhoek, aard van het tekengereedschap en de uitgeoefende druk.9. Schreefhoek
	10. Oortje11. Lus
	12. Stok: Wat boven de x-hoogte uitsteekt
	13. Stam
	14. Diagonaal
	15. As (verticaal, overdreven of lichthellend)
	16. Staart: Wat onder de basislijn uitsteekt
	17. S-kurve, rug
	18. x-hoogte19. Beeld: Het onderdeel van de letter dat de drukinkt overdraagt20. Vlees: Tegenvorm van een letterbeeld; alle ruimte die in en rond de letter wit blijft.21. Basis- of letterlijn: De denkbeeldige lijn waarop de letters staan